Een kerk in Kailua

Al te vaak horen we over de gevaren van het internet. En terecht. Mensen met foute of zelfs ronduit slechte bedoelingen proberen ons continu om de tuin te leiden of erger nog, te bedriegen. Maar af en toe kan het internet ook voor onverwachte verbinding zorgen tussen onbekenden, vreemden die mekaar anders nooit zouden gevonden hebben. Dat overkwam mij begin dit jaar, toen ik compleet onverwacht op Instagram iemand spotte die net zoals ik enthousiast was over pater Damiaan. Misschien zat de voorzienigheid er voor iets tussen, al zou het ook wel eens het vermaledijde algoritme kunnen zijn.

Anna Lea is een jonge studente uit Kailua, een kleine kustplaats in het oosten van het eiland Oahu in Hawaï. Zij vertelde mij met veel enthousiasme het verhaal van haar leven en hoe zij actief is binnen het jeugdwerk in haar kerk, de Saint John Vianney Catholic Church. waar zij haar muzikale talenten deelt en de vieringen muzikaal opluistert.

Saint John Vianney Catholic Church en de bijhorende parochie maken deel uit van het bisdom Honolulu en werden opgericht in 1962, toen de snelgroeiende woonwijk Enchanted Lake van Kailua nood kreeg aan een eigen geloofsgemeenschap. De kerk is genoemd naar de Franse heilige Johannes Maria Vianney (1786-1859), de patroonheilige van de parochiepriesters, ook wel de pastoor van Ars genoemd. Doorheen de jaren groeide de parochie uit tot een belangrijk religieus en sociaal centrum voor de bewoners van Kailua, met naast de kerk ook een basisschool, gemeenschapsvoorzieningen en verschillende pastorale en sociale activiteiten. De ligging tussen de groene heuvels en de oceaan geeft de kerk een typisch Hawaïaanse uitstraling, waar katholieke tradities en de lokale eilandcultuur elkaar ontmoeten.

Katholieke traditie op Oahu

Hoewel er geen rechtstreekse historische band bestaat tussen deze parochie en pater Damiaan, staat ze wel in de bredere lijn van de katholieke missionering op de Hawaïaanse eilanden, die in belangrijke mate werd gedragen door de Congregatie van de Heilige Harten van Jezus en Maria, waartoe ook Damiaan behoorde. Vanuit die missionaire aanwezigheid groeide in de 19e en 20e eeuw geleidelijk een stevig uitgebouwd kerkelijk weefsel op de eilanden, met het bisdom Honolulu als centraal ankerpunt. In dat spoor ontstonden later tal van nieuwe parochies, telkens gewijd aan verschillende heiligen en gedragen door diverse religieuze gemeenschappen. De Saint John Vianney Catholic Church in Kailua past binnen die latere ontwikkeling: een parochie die voortkomt uit een al eerder gevestigde katholieke traditie op Oahu, die op haar beurt mee gevormd werd door de missionaire arbeid van de Congregatie van de Heilige Harten en mensen als Damiaan, die die aanwezigheid wereldwijd bekendheid gaven.

In de Saint John Vianney Catholic Church is die bredere missionaire geschiedenis ook zichtbaar in een zijkapel, waar links en rechts van het altaar portretten hangen van pater Damiaan en moeder Marianne Cope. Beiden worden er vereerd als heiligen, maar vooral ook herinnerd als sleutelfiguren in de geschiedenis van de katholieke aanwezigheid op de Hawaiiaanse eilanden, omwille van hun bijzondere band met de zorg voor mensen met lepra op Molokaï. Hun aanwezigheid in deze ruimte geeft de parochie een duidelijke historische en lokale verankering, en maakt zichtbaar hoe hun geschiedenis vandaag nog altijd de identiteit van de katholieke gemeenschap op de eilanden mee vormgeeft.

Onderzoek voor nieuwe expo

Die identiteit, die nog elke dag in evolutie is, vormt het onderwerp van een van de onderzoeken die wij voeren achter de schermen van het Damiaanmuseum, in de aanloop naar een nieuwe tijdelijke tentoonstelling in 2027. We gaan iets vertellen over katholieke missionering op de Hawaï-eilanden, wat ze al dan niet blijvend teweeg gebracht heeft, en hoe wij daar vanuit ons huidige tijdgewricht naar kunnen kijken. We hopen daar ook jonge mensen bij te betrekken, omdat het naast interessant ook nodig is om door hun ogen te kijken naar stellingen die voor ons als onderzoekers misschien al te vooringenomen zijn. En daarin komt de onverwachte ontmoeting met Anna Lea als geroepen. Zij is als katholieke gelovige op Hawaï de erfgename van wat er tweehonderd jaar geleden gebeurd is toen de Paters van de Heilige Harten er voet aan grond zetten. Daarom kijken we er enorm naar uit om samen met haar en jonge mensen hier in België te kunnen ontdekken hoe we dat in woord en beeld kunnen brengen. Je mag dat gerust letterlijk nemen.

Clara Mertens
Stafmedewerker behoud & onderzoek